Opsiyon nedir? Kripto opsiyon eğitimi — call, put ve kâr/zarar grafikleri
Bu eğitim opsiyonu hiç bilmeyen biri için yazıldı: önce kavramlar, sonra her işlem türünün kâr/zarar grafiği, en sonda borsada adım adım ilk işlem. Örnekler uydurma değil — Bitcoin'in 2026-11-06 22:04 UTC itibarıyla Deribit, OKX, Bybit ve Binance'teki birleşik opsiyon fiyatlarıyla hesaplandı (BTC ≈ $76.259, örnek vade 13 Kas 26, 6 gün).
🧮 Opsiyon hesaplayıcı📖 Opsiyon sözlüğü🐋 Canlı opsiyon verisi
1. Opsiyon nedir?
Opsiyon, bir varlığı (dayanak — örneğin BTC) belirli bir fiyattan (kullanım fiyatı, strike) belirli bir tarihte (vade) alma ya da satma HAKKI veren sözleşmedir. Hak sahibi bu hak için baştan bir ücret öder: prim. Hakkı satan taraf primi alır ve karşılığında yükümlülük üstlenir.
Alma hakkı. Fiyat kullanım fiyatının üstüne çıktıkça değerlenir. Yükseliş beklentisi ya da yükselişi kaçırmama amacıyla alınır.
Satma hakkı. Fiyat kullanım fiyatının altına indikçe değerlenir. Düşüş beklentisiyle ya da elindeki coini düşüşe karşı korumak (sigorta) için alınır.
| Dayanak | Opsiyonun bağlı olduğu varlık (BTC, ETH, SOL). |
| Kullanım fiyatı (strike) | Hakkın kullanıldığı fiyat. Her vadede onlarca strike vardır. |
| Vade | Opsiyonun sona erdiği an. Kripto opsiyonlarında genelde 08:00 UTC (TSİ 11:00); günlük, haftalık (cuma), aylık ve çeyreklik vadeler var. |
| Prim | Opsiyonun fiyatı. Alıcı öder, satıcı alır. Borsalar 1 coin'lik kontrat fiyatı olarak gösterir. |
| Nakit uzlaşma | Vadede coin el değiştirmez; paranın içindeki opsiyonun içsel değeri hesaba yatar. |
| Avrupa tipi | Hak yalnız vadede kullanılır; ama opsiyon vadeden önce borsada her an satılabilir. |
2. Call almak — yükselişten kâr, zarar primle sınırlı
Örnek: 13 Kas 26 vadeli BTC $76.500 CALL. Prim: $1.293 (1 BTC büyüklüğünde kontrat). Bu primi ödeyen kişi, vadede BTC $76.500 üstündeyse aradaki farkı alır.
Formül: başabaş = strike + prim = $76.500 + $1.293 = $77.793. Vadede BTC $76.500 altında kalırsa opsiyon değersiz sona erer ve kayıp primin tamamıdır ($1.293); $76.500 ile $77.793 arasında primin bir kısmı geri döner; $77.793 üstünde kâr başlar ve fiyat yükseldikçe büyür.
| Vadede BTC | Opsiyonun değeri | Kâr / zarar |
|---|---|---|
| $68.633 | $0 | ▼ −$1.293 |
| $76.500 | $0 | ▼ −$1.293 |
| $77.793 | $1.293 | ± 0 (başabaş) |
| $80.325 | $3.825 | ▲ +$2.532 |
| $84.150 | $7.650 | ▲ +$6.357 |
| $91.800 | $15.300 | ▲ +$14.007 |
Kesik çizgi, aynı opsiyonun bugün satılsa ne edeceğini (Black-Scholes ile) gösterir: vadeden önce opsiyonda hâlâ zaman değeri olduğu için eğri yumuşaktır. Vade yaklaştıkça kesik çizgi altın çizgiye yaklaşır.
3. Put almak — düşüşten kâr ya da sigorta
Örnek: 13 Kas 26 vadeli BTC $76.500 PUT. Prim: $1.658. Başabaş = strike − prim = $74.842. Vadede BTC bunun altındaysa kâr; $76.500 üstündeyse kayıp primle sınırlı.
| Vadede BTC | Opsiyonun değeri | Kâr / zarar |
|---|---|---|
| $61.200 | $15.300 | ▲ +$13.642 |
| $68.850 | $7.650 | ▲ +$5.992 |
| $74.842 | $1.658 | ± 0 (başabaş) |
| $76.500 | $0 | ▼ −$1.658 |
| $83.885 | $0 | ▼ −$1.658 |
Sigorta olarak: 1 BTC tutan biri bu put'u alırsa, vadede BTC ne kadar düşerse düşsün toplam değeri (coin + put) yaklaşık strike − prim seviyesinin altına inmez. Bedeli primdir; fiyat düşmezse prim gider — tıpkı kullanılmayan bir sigorta poliçesi gibi.
4. İçsel değer, zaman değeri: ITM, ATM, OTM
Opsiyon fiyatı iki parçadan oluşur. İçsel değer: hemen kullanılsa ne ederdi (call için spot − strike, sıfırdan küçük olamaz). Zaman değeri: geri kalan her şey — vadeye kadar fiyatın daha da lehe gitme ihtimalinin bedeli. Zaman değeri vadede sıfıra iner. İçsel değeri olan opsiyona paranın içinde (ITM), spota en yakın olana paranın başında (ATM), içsel değeri olmayana paranın dışında (OTM) denir.
| Strike | CALL | Durum | Fiyat | İçsel | Zaman değeri |
|---|---|---|---|---|---|
| $68.000 | 13 Kas 26 | ITM | $8.277 | $8.259 | $17,7 |
| $72.000 | 13 Kas 26 | ITM | $4.460 | $4.259 | $201 |
| $76.500 | 13 Kas 26 | ATM | $1.293 | $0 | $1.293 |
| $80.000 | 13 Kas 26 | OTM | $297 | $0 | $297 |
| $84.000 | 13 Kas 26 | OTM | $59,72 | $0 | $59,72 |
Zaman değeri en çok ATM opsiyonda olur. Primi belirleyen dört şey: spot ile strike arasındaki mesafe, vadeye kalan süre, örtük oynaklık (IV — bu vadede ATM yaklaşık %37) ve faiz (kriptoda küçük etki). IV yükselince bütün opsiyonlar pahalılaşır, düşünce ucuzlar — fiyat hiç hareket etmese bile.
5. Vadeden önce çıkmak: zamanın etkisi
Opsiyonu vadeye kadar tutmak zorunlu değil; çoğu işlem vadeden önce opsiyonun satılmasıyla kapanır. O anda eline geçen, opsiyonun piyasa fiyatıdır. Aşağıdaki grafik aynı call'un farklı zamanlardaki değerini gösterir: fiyat değişmese bile her gün biraz değer kaybeder (theta, zaman erimesi) ve erime vadeye yaklaştıkça hızlanır.
Senaryo tablosu: $76.500 call (prim $1.293) alındıktan sonra BTC şu kadar hareket ederse ve şu kadar gün geçerse, opsiyon o anda satıldığında kâr/zarar (IV sabit varsayımıyla):
| BTC hareketi | Hemen | 2. gün | 4. gün | Vadede |
|---|---|---|---|---|
| ▼ %-10 | −$1.280 | −$1.291 | −$1.293 | −$1.293 |
| ▼ %-5 | −$1.077 | −$1.191 | −$1.276 | −$1.293 |
| %0 | +$26,95 | −$236 | −$578 | −$1.293 |
| ▲ +%5 | +$2.606 | +$2.453 | +$2.320 | +$2.279 |
| ▲ +%10 | +$6.128 | +$6.101 | +$6.092 | +$6.092 |
| ▲ +%20 | +$13.718 | +$13.718 | +$13.718 | +$13.718 |
Tablodaki önemli ders: fiyat doğru yöne gitse bile yeterince hızlı gitmezse opsiyon alıcısı zarar edebilir. Opsiyon alırken yalnız yön değil, hareketin büyüklüğü ve zamanlaması da doğru olmalıdır.
6. Opsiyon satmak: primi almak, riski üstlenmek
Satıcı, alıcının tam tersi grafiğe sahiptir: kazancı en çok aldığı primdir, zararı büyüyebilir. Örnek: $68.000 PUT satışı — prim $103 alınır. Vadede BTC $68.000 üstündeyse prim cebe kalır; altına inerse zarar, fiyat düştükçe büyür.
Çıplak CALL satışında (coine sahip olmadan) zarar teorik olarak sınırsızdır, çünkü fiyatın yükselişinin sınırı yoktur. Satıcıdan borsa teminat ister; fiyat aleyhe gidip teminat yetersiz kalırsa pozisyon zorla kapatılabilir (likidasyon). Yeni başlayanlar için en güvenli başlangıç, riski baştan bilinen opsiyon ALIMI ya da yayılmalardır (spread).
7. Spread ve straddle: riski şekillendirmek
Boğa call spread: $76.500 call alınır, $84.000 call satılır. Satılan call'un primi maliyeti düşürür; karşılığında kâr $84.000 seviyesinde sınırlanır. Hem en çok kâr hem en çok zarar baştan bellidir.
Long straddle: aynı strike'tan ($76.500) hem call hem put alınır. Yön tahmini yoktur; fiyatın HERHANGİ bir yönde başabaş noktalarının ötesine gitmesi gerekir. Büyük bir olay öncesi kullanılır ama IV o dönemde zaten yüksek olduğu için pahalıdır.
* Kâr olasılığı opsiyon fiyatlarındaki örtük oynaklığın ima ettiği orandır (log-normal, risk-nötr); tahmin değildir. İşlem ücretleri hesaba katılmadı.
8. Yunan harfleri: opsiyonun hassasiyetleri
| Harf | Ne ölçer | Örnek: $76.500 call |
|---|---|---|
| Delta | BTC 1 $ artınca opsiyon fiyatının değişimi. ATM call ≈ 0,5. | 0,48 |
| Gamma | Deltanın ne hızla değiştiği; vadeye yakın ATM opsiyonda en büyük. | 1.07e-4 |
| Theta | Bir günde zaman erimesiyle kaybedilen değer. | −$116 / gün |
| Vega | IV 1 puan artınca opsiyon fiyatının değişimi. | $40,3 / puan |
9. Adım adım ilk opsiyon işlemi
- Kaybetmeye razı olduğun tutarı belirle. Opsiyon alımında bu tutar = ödenecek primin tamamıdır; bütçeyi buna göre küçük tut.
- Görüşünü netleştir: yön (yukarı → call, aşağı → put), ne kadar hareket ve hangi süre içinde. Süre vadeyi, hareket strike'ı belirler.
- Vadeyi seç. Çok kısa vadeler ucuzdur ama zaman erimesi hızlıdır; ilk işlemde birkaç hafta sonrası daha affedicidir.
- Strike'ı seç. ATM opsiyonlar dengeli; uzak OTM opsiyonlar ucuzdur ama paraya girme ihtimalleri düşüktür. Başabaş noktasını hesapla (hesaplayıcı).
- Opsiyon zincirinde alış (bid) ve satış (ask) fiyatına bak. Aradaki fark genişse işlem maliyetlidir; LİMİT emirle, iki fiyatın arasından gir.
- Miktarı gir (çoğu borsada 1 kontrat = 1 coin; asgari miktar borsaya göre 0,01 BTC gibi küçük olabilir) ve emri onayla. Prim hesabından düşer.
- Pozisyonu izle: opsiyonun güncel fiyatı = o anki kâr/zarar. Hedefe ulaştığında ya da senaryo bozulduğunda opsiyonu SATARAK (ters işlem) çık.
- Vadeye bırakırsan: paranın içindeyse içsel değeri otomatik hesabına geçer, paranın dışındaysa değersiz sona erer. İşlem ve uzlaşma ücretlerini borsanın ücret sayfasından kontrol et.
10. Kripto opsiyon borsaları arasındaki farklar
| Borsa | Dayanaklar (ByStock verisi) | Prim / uzlaşma |
|---|---|---|
| Deribit | BTC, ETH, SOL | BTC/ETH ters kontrat: prim coin cinsinden (ör. 0,05 BTC); SOL USDC ile. Türkiye'den erişime kapalı. |
| OKX | BTC, ETH | BTC-USD ailesi ters kontrat: prim coin cinsinden; 1 kontrat = 0,01 BTC. |
| Bybit | BTC, ETH, SOL | Prim ve uzlaşma USDC ile. |
| Binance | BTC, ETH | Prim ve uzlaşma USDT ile. |
Hepsi Avrupa tipi ve nakit uzlaşmalıdır. Ters (coin ile ödenen) kontratta prim ve kâr/zarar coin cinsinden olduğu için dolar sonucu BTC fiyatıyla da değişir; USDC/USDT kontratında sonuç doğrudan dolar cinsindendir — yeni başlayan için daha kolay okunur.
11. Sık yapılan hatalar
- Ucuz diye uzak OTM ve vadesi çok yakın opsiyon almak: fiyat kısa sürede çok büyük hareket etmezse değeri sıfıra iner.
- IV çok yüksekken (büyük olay öncesi) opsiyon almak: olay geçince IV düşer ve fiyat doğru yöne gitse bile opsiyon değer kaybedebilir.
- Alış-satış farkı geniş, işlem hacmi düşük kontratlarda piyasa emri vermek.
- Opsiyon satıp teminatı ve sınırsız riski hesaba katmamak.
- Pozisyonu kaldıraçlı vadeli işlem gibi büyütmek: primin tamamını kaybetme olasılığı her işlemde gerçektir.
Sık sorulan sorular
Opsiyonda en çok ne kadar kaybedilir?
Opsiyon ALAN kişi en çok ödediği primi kaybeder. Opsiyon SATAN kişinin zararı put'ta kullanım fiyatına kadar büyüyebilir, çıplak call satışında ise sınırsızdır; bu yüzden borsalar satıcıdan teminat ister ve teminat yetmezse pozisyon kapatılır.
Opsiyonu vadeye kadar tutmak zorunda mıyım?
Hayır. Kripto opsiyonlarının çoğu Avrupa tipidir: hak yalnız vadede kullanılır, ama opsiyon vadeden önce her an borsada satılabilir (pozisyon ters işlemle kapatılır). Kâr ya da zarar o anki opsiyon fiyatına göre oluşur.
Vadede ne olur?
Kripto opsiyonları nakit uzlaşmalıdır: vade anında (genelde 08:00 UTC) paranın içindeki opsiyonun içsel değeri hesaba yatar, paranın dışındaki opsiyon değersiz sona erer. Coin teslim edilmez.
Başabaş fiyatı nasıl hesaplanır?
Call alımında başabaş = kullanım fiyatı + ödenen prim; put alımında başabaş = kullanım fiyatı − ödenen prim. Vadede fiyat bu seviyenin ötesindeyse kâr başlar (işlem ücretleri hariç).
Opsiyon mu vadeli işlem (futures) mi?
Vadeli işlemde fiyat ters gidince zarar büyür ve likidasyon olabilir; opsiyon alımında zarar primle sınırlıdır ama zaman geçtikçe opsiyon değer kaybeder (zaman değeri erimesi). İkisi farklı risk profilleridir; hangisinin uygun olduğu kişinin amacına bağlıdır.
Kâr olasılığı nasıl hesaplanıyor?
Bu sayfadaki olasılık, opsiyon fiyatlarındaki örtük oynaklığın (IV) ima ettiği log-normal dağılımdan gelir. Piyasanın fiyatladığı bir orandır, gelecek tahmini değildir.
🧮 Kendi senaryonu hesapla📖 Opsiyon sözlüğü🐋 BTC max pain, IV, açık pozisyon